Kronova bolest je hronična upalna bolest creva (IBC, Morbus Chron) koja poslednjih godina uzima maha kako kod mlađe populacije, tako i u zrelijem životnom dobu. Može zahvatiti bilo koji deo gastrointestinalnog trakta, od usta do anusa, no najčešće pogađa deo tankog creva (ileum) i debelo crevo (kolon). Ova bolest u velikoj meri kvari kvalitet života s obzirom na veoma neprijatne simptome kojima je praćena, dok lečenje zahteva strpljenje, kontinuitet i nadzor lekara. Procenjuje se da u našoj zemlji oko deset hiljada ljudi boluje od Kronove bolesti, što nikako nije zanemarljiv broj, naročito s obzirom na to da se, zbog prirode oboljenja, na preciznu dijagnozu može čekati i do nekoliko godina, a prethode joj razne analize i snimanja koji mogu biti iscrpljujući za pacijenta. U većini evropskih zemalja, Kronova bolest se čak smatra i posebnim oblikom invaliditeta, čiji stepen se određuje naspram stepena razvoja bolesti, što dovoljno govori o njenoj ozbiljnosti.
O kakvom oboljenju je reč
Kronova bolest je hronično, doživotno oboljenje sistema organa za varenje, praćeno čestim stolicama, jakim bolovima, dijarejom, gubitkom kilaže, pa čak i krvarenjem u crevima. Ova bolest se opisuje još i kao autoimuno oboljenje, što znači da imuni sistem greškom napada zdravo tkivo u organizmu. U tom slučaju, pomenuti napad se dešava na creva, izazivajući upalu, ulceracije i ožiljke. Bolest može zahvatiti sve slojeve crevnog zida i može se pojaviti u diskontinuitetima, što znači da nije retka pojava da ošteti samo jedan deo creva dok ostali delovi ostaju netaknuti. Oštećenje se ispoljava u vidu zadebljanja i dubokih ranica. Prema načinu na koji se manifestuje, Kronova bolest je veoma slična ulceroznom kolitisu, takođe hroničnoj, upalnoj crevnoj bolesti, tako da ju je u velikom broju slučajeva teško razlikovati i dati preciznu dijagnozu.
O tome koliko ozbiljno bi trebalo shvatiti naznake Kronove bolesti, govori i činjenica da mnogi pacijenti nisu u mogućnosti da obavljaju svakodnevne aktivnosti, da odlaze na posao, odnosno da odlaze bilo gde zbog hitnih odlazaka u toalet i bolova koji se javljaju. Sve to veoma utiče na psihičko stanje pacijenta, a prema nekim istraživanjima Kronova bolest može uticati i na sterilitet.
Uzroci nastanka bolesti
Tačan uzrok Kronove bolesti nije poznat, ali se smatra da nastaje usled kombinacije genetskih, imunoloških i spoljašnjih faktora. Kao jedan od glavnih uzroka navodi se preteran imunološki odgovor na pojedine stimuluse, odnosno antigene koji mogu biti poreklom iz samog organizma, ili to mogu biti bakterije. Ovi antigeni mahom nisu štetni po organizam, ali u slučajevima obolelih od Kronove bolesti predstavljaju glavni okidač. Genetska predispozicija takođe igra značajnu ulogu, jer osobe sa porodičnom istorijom bolesti imaju veći rizik od njene pojave. Naravno, pušenje, neadekvatan način ishrane i stres povećavajušanse Kronovoj boelsti.
Simptomi
Simptomi Kronove bolesti variraju u zavisnosti od zahvaćenog dela gastrointestinalnog trakta. Najčešći simptomi uključuju hroničnu dijareju, bolove u stomaku i grčeve, gubitak težine, umor, groznicu, anemiju zbog krvarenja, ponekad i povišenu telesnu temperaturu. Bol u stomaku koncentrisan je uglavnom oko pupka ili u donjem desnom kvadrantu. Simptomi mogu doći u fazama, sa periodima remisije (kad su simptomi manje izraženi ili odsutni) i relapsa (kad se simptomi pogoršavaju). Kronova bolest može čak biti praćena i kožnim osipima, bolovima u zglobovima i artritisom, bolestima jetre i hiperkoagulabilnošću, odnosno sklonosti ka zgrušavanju krvi.
Lečenje i prevencija
Lečenje Kronove bolesti zavisi od težine simptoma i zahvaćenog dela creva, no ono što je izvesno, jeste činjenica da još uvek ne postoji lek koji će dovesti do potpunog izlečenja. Medicinski pristupi uključuju lekove, operativni zahvat i nutritivnu terapiju. U medikamente koji se koriste za lečenje bolesti spadaju antiinflamatorni lekovi, poput aminosalicilata i kortikosteroida koji ublažavaju upalu, a u opticaju su i imunosupresivi i biološki lekovi, poput TNF inhibitora, koji pomažu u smanjenju imunološke reakcije na bolest. Operacija se vrši u slučajevima kada lekovi ne daju željeni rezultat, stoga odluka lekara može biti odstranjivanje zahvaćenih delova creva. U pojedinim, blažim slučajevima, može biti propisana i nutritivna terapija (koja se svakako savetuje svim pacijentima koji boluju od Kronove bolesti, ali i kao prevencija) što podrazumeva specifičnu dijetu za smanjenje upale i poboljšanja opšteg stanja organizma.
Osim navedenog, za lečenje i prevenciju se ponekad koriste i probiotici zarad održavanja balansa crevnog mikrobioma, ali i biljni suplementi sa kurkumom, đumbirom i aloe verom koji su poznati po antiupalnom dejstvu te predstavljaju čest dodatak redovnoj terapiji.
Hrana se ističe kao glavno sredstvo prevencije koje pacijenta može poštedeti velikih problema. Tako se pacijentima preporučuje antiinflamatorna ishrana koja podazumeva namirnice bogate omega-3 masnim kiselinama i antioksidantima. Uz to, savetuje se izbegavanje hrane bogate vlaknima jer se vlakna teže i sporije vare, dok se moraju nadoknaditi gvožđe, kalcijum i vitamin B12 koji nedostaju zbog česte neuhranjenosti koja dolazi kao posledica bolesti.
Već od ranog detinjstva trebalo bi obraćati pažnju na to da se deci ne daju antibiotici bez ozbiljnog razloga, jer ovi lekovi utiču na crevni mikrobiom. A, upravo je ovaj mikrobiom zadužen za to da odbrani imuni sistem od loših bakterija, ili će, u suprotnom, imunološki sistem ove bakterije prepoznati kao strano telo i podstaći upalu koja se može završiti dijagnozom Kronove bolesti.
