Hroničan bol u stomaku, grčevi, neredovna stolica, dijareja, samo su neki od simptoma sindroma nervoznih creva, odnosno iritabilnog kolona (kolon – debelo crevo), koji pogađa veliki procenat svetske populacije. Ovo stanje predstavlja najčešći gastrointestinalni poremećaj, karakterističan, pre svega, za mlade ljude. Stres se navodi kao jedan od glavnih okidača sindroma nervoznih creva, pa tako i nakon detaljnijeg ispitivanja od strane lekara, nije moguće utvrditi organski uzrok, a lečenje zahteva širi pristup kako bi se tegobama moglo stati na put na duže staze. Postoji nekoliko teorija koje pokušavaju da se približe jasnom uzročniku nervoznih creva, koje se uglavnom kreću u pravcu intolerancije na hranu, nepravilnih kontrakcija creva i psihičkog stresa.
Simptomi i njihovi uzroci
Bol koji se javlja kod osoba sa nervoznim crevima moguće je prepoznati po tome što je lokalizovan u levom delu stomaka, i to u donjem kvadrantu. Grčevi koji ga prate deluju kao da se pomeraju (tzv. šetajući grčevi), dok su uobičajeni propratni simptomi još i nadimanje, podrigivanje, gasovi, osećaj pečenja u želucu, mučnina, anemija, otežano gutanje, rektalno krvarenje, povraćanje i gubitak kilograma. Bol neće probuditi osobu tokom noći. Drugi znakovi, poput zatvora, mogu se prepoznati po tome što nema pražnjenja creva više od tri puta nedeljno i mahom su bolna, dok zatvor može trajati i do nekoliko nedelja. Dijareja se javlja tokom prepodnevnih časova ili nakon obroka i uglavnom je oskudna. Osim toga, osoba sa nervoznim crevima može naizmenično patiti od zatvora i dijareje. Za simptome nervoznih creva karakteristično je i to da mogu prestati i ponovo se javiti tokom života.
Istraživanja na temu ovog sindroma uglavnom ističu nekoliko ključnih uzroka – disbalans u kontrakcijama tankog i debelog creva koji putem mišića provode hranu, loše koordinisan nervni sistem, odnosno neadekvatnu interakciju između mozga i creva koja uzrokuje preteranu reakciju na uobičajene probavne procese, potom se ističu teže infekcije različitim bakterijama (npr. helikobakterijom ili SIBO bakterijom u tankom crevu) ili virusima, prisustvo kamena u žuči i već pomenuti stres koji je postao svakodnevni pratilac savremenog čoveka. Ljudi koji imaju ustanovljenu depresiju, koji pate od anksioznosti ili nekog drugog mentalnog poremećaja imaju veće predispozicije za pojavu nervoznih creva. Pored toga, genetika i ovde ima značajnu ulogu i predstavlja jedan od faktora rizika, te se u kombinaciji sa uslovima iz okoline javlja kao uzrok iritabilnog kolona.
Kako se utvrđuje da li je reč o nervoznim crevima?
Dijagnostika nervoznih creva zahteva nekoliko koraka. Opšti pregled gastroenterologa, potom analize kompletne krvne slike, serumskog gvožđa i hormona štitne žlezde, mikrobiološka analiza i kolonoskopija, RTG ili CT skeniranje trbuha i karlice, a kod žena i ginekološki pregled – neki su od načina da se uđe u trag ovom sindromu. Čest je slučaj da organskog uzroka nema, odnosno da rezultati svih navedenih parametara ne pokazuju da bilo šta nije u redu. Za razliku od nekih drugih oboljenja creva (kao što su upalni procesi i drugi), sindrom nervoznih creva nije lako utvrditi jer ni endoskopija, niti rendgenski snimci, ne pokazuju prisutnost iritabilnog kolona.
Važno je napomenuti da u slučaju uspostavljanja dijagnoze nervoznih creva, nema preteranog razloga za brigu jer sindrom ne uzrokuje ozbiljnije promene u crevima, niti povećava rizik od malignih oboljenja debelog creva.
Kako da se izborite sa problemom?
Bilo da je uzrok jasno utvrđen ili ne, dijeta, odnosno adekvatna redukcija ishrane je neophodan korak u ublažavanju simptoma, pogotovo s obzirom na to da jedinstven lek protiv ovog sindroma još uvek ne postoji. Određeni hrana i piće mogu pogoršati stanje nervoznih creva i zato se savetuje izbegavanje kafe, mleka, masne hrane i slično. U zavisnosti od individualnog stanja pacijenta, odnosno kod izraženijih simptoma, mogu biti prepisani i lekovi, najčešće onih iz grupe antiholonergika, anksiolitika, antidijaroika, spazmolitika i drugih, pa čak i antidepresiva. Kod manje izraženih simptoma, izvodljivo je svesti tegobe na minimum samo uz pomoć adekvatne ishrane, i po potrebi uključiti dodatke ishrani, lekove protiv bolova i slično. Moguće je da će osoba sa ovim sindromom biti upućena i na psihoterapiju, u slučaju da se utvrdi da je sindrom posledica specifičnog psihičkog stanja. Neka od istraživanja pokazala su i to da pušači češće boluju od nervoznih creva, tako da se savetuje redukovanje, ili prestanak pušenja.
Primer dobre ishrane
Nervozna creva mahom zahtevaju manje ugljenih hidrata koje tanko crevo loše apsorbuje, a to su FODMAP ugljeni hidrati: fermentabilni oligosaharidi, disaharidi, monosaharidi i polioli – odnosno, kratkočlani ugljeni hidrati. Neki od njih se nalaze čak i u žvakama, pastama za zube, tečnostima za ispiranje usta i sličnim proizvodima, pa je poželjno i ove proizvode zameniti onim na potpuno prirodnoj bazi. U pogledu svakodnevne ishrane, potrebno je izbegavati mleko i mlečne proizvode, proizvode na bazi pšenice, pasulj, sočivo, leblebije, luk i hranu prženu na luku, brokoli, prokelj, jabuke, kruške, trešnje, breskve, šljive, lubenice. S druge strane, hrana koja sadrži minimalan procenat pomenutih ugljenih hidrata uključuje jaja, meso, biljna mleka, pirinač, kinou, ovas, krompir, paradajz, krastavac, patlidžan, tikvice, grožđe, pomorandže, jagode, borovnice, ananas, i isključivo zelene (manje zrele) banane. Specifično za ovu vrstu ishrane jeste to da nije potrebno isključiti sve namirnice sa nepoželjne liste, već samo one za koje se utvrdi da dovode do tegoba, što je veoma utešna činjenica. No, da bi se otkrilo šta to dovodi do tegoba potreban je određeni period strogog pridržavanja propisane ishrane, a još jedan od benefita ovog režima jeste i to što se vrlo lako može otkriti intolerancija na pojedine namirnice i sastojke, koji se javljaju udruženi sa sindromom nervoznog creva te pogoršavaju stanje.
Umirujući čajevi pokazali su se delotvornim za nervozna creva, a prvenstveno nana, kamilica, anis, đumbir, korijander i drugi. Probiotici se takođe preporučuju kao dobar saveznik u suzbijanju tegoba, ali i pojedini dodaci ihsrani sa vlaknima kao što je psilijum.
U pogledu prevencije nervoznih creva, ne postoje konkretne smernice kojima se mogu zaobići tegobe, a ukoliko postoje predispozicije (genetske ili na osnovu psihičkog stanja), savetuje se obavezna fizička aktivnost i izbalansirana ishrana, uz izbegavanje nikotina, kofeina i alkohola.
Sindrom nervoznih creva se mnogo češće javlja kod žena nego kod muškaraca
Tegobe mnogo češće pogađaju mlađu populaciju, a kao jedan od glavnih uzročnika navodi se stres
Između 15 i 30% stanovništva pati od nervoznih creva
